ميرزا حسن حسينى فسايى
1251
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
از كاريز و چشمهء شيرخان ، زراعت آن گندم و جو ، پنبه و شلتوك و كنجد و خشخاش است . و قصبه اين بلوك را نيز ارسنجان گويند به مسافت 16 فرسخ از شيراز است ، عموم خانههاى آن از خشت خام و گل و چوب است و شمارهء آنها نزديك به 1000 درب خانه است و گرداگرد اين قصبه را باغستان فرا گرفته ، بيشتر درختش انار است و در سال 1080 حاجى سعيد ارسنجانى ، مدرسهاى در اين قصبه از آجر و گچ ساخته و نصف از مزرعه صالح آباد و ربع از حسينآباد و ثلث از جمال آباد و نصف از على آباد ، واقعات در اين بلوك و حصه معينى از آب و زمين خارج قصبه را وقف بر آن مدرسه نموده و تاكنون به وقفيت در تصرف متولى آن باقى است و معيشت مدرس و طلبه و تعمير مدرسه را به وجهى لايق مىرساند و مدرس آن در اين جزء از زمان ، جامع فضايل ملا عباس آتشى شيرازى است و هر روزه چندين نفر طلبه علوم را از نتائج افكار خود بهرهمند ساخته است و اعيان قصبه ارسنجان ، سلسله سادات موسوى است مانند : نور حديقه سيادت و نور حدقه سعادت سيد مرتضى و سيد محمد حسن و ميرزا محمد ابراهيم ارسنجانى كه هريك بر نور صلاح و تقوى آراستهاند . و جناب مستطاب حلال مشكلات و كشاف معضلات ، ناهج مناهج شريعت و سالك مسالك طريقت ، عالم سبحانى ملا احمد ارسنجانى « 1 » از اهل اين قصبه است . و ياقوت معدن عرفان و مقله حدقه زمان ، عارف صمدانى ملا على عسكر خوشنويس ارسنجانى « 2 » از اين قصبه برخاسته است و كسب اخلاق حميده و صفات پسنديده را از جناب ملا احمد نمود و بعد از وفات آن جناب مسالكش را حذو الحذو پيمود و كتاب كلام الله مجيد و هدايت عباد الله را شعار خود فرمود و خط نسخش ، خط نسخى بر خطوط استادان نسخنويس بركشيد و در سال 1302 بعد از طى 82 مرحله از زندگانى به رحمت ايزدى پيوست . خلفان صدقش ، كمالات اكتسابان : حاجى ملا محمد شفيع « 3 » و ملا محمد حسين « 4 » خوشنويسان ارسنجانى ، نعم الخلف آمده ، در خوش نوشتن خط نسخ مشهور گشتهاند . و از كلانتران و حكام زادگان ارسنجان است : خلاصة الاشباه آقا فرج اللّه و آقا محمد حسن ارسنجانى خلفان حاجى مصطفى پسر حاجى حسين ارسنجانى پسر آقا نصير ارسنجانى پسر آقا محمد ابراهيم تبريزى است ، در اواخر دولت صفويه آقا محمد ابراهيم از دار السلطنه تبريز به اصفهان آمده ، به حكومت ناحيه ارسنجان برقرار گرديد و اولادش گاهى به حكومت و گاهى به نيابت و گاهى به كلانترى مباشر امور ديوانى بلوك ارسنجان بودهاند . و اين بلوك مشتمل است بر 25 قريه آباد « 5 » :
--> ( 1 ) . ر ك : آثار العجم ، ص 248 . ( 2 ) . ر ك : آثار العجم ، ص 248 . نواده اوست خطاط مشهور معاصر ، مرحوم محمد على اشرف الكتاب ( 1307 - 1403 ه . ق ) كه بسيارى از كتيبههاى مساجد شيراز به خط اوست . ( 3 ) . ( شهد اللّه كه پس از مرحوم ميرزا احمد نيريزى خط نسخ را احدى به پايه مشار اليه ننوشته است . آثار العجم ، ص 249 . ( 4 ) . آثار العجم ، ص 249 : و از همين خاندان است استاد دكتر محمد حسين اسكندرى استاد زبان و ادبيات فارسى در دانشگاه شيراز و رئيس دانشكده ادبيات و علوم انسانى كه در علوم ادبى و معارف اسلامى استاد و در خطابت و سخنورى كممانند است . ( 5 ) . در كتاب جغرافيا و اسامى شهرها و دهات كشور ، ج 2 ، ص 255 ، تعداد توابع 43 ده است .